Dit artikel is de eerste in een reeks van drie artikelen waarin we VormTaal en het gebruik ervan vanuit verschillende perspectieven verkennen om een dieper begrip te krijgen van complexiteit en samenwerking in complexe systemen.
Auteurs: Anne Kamp en Maarten van der Sanden
Je hoort het waarschijnlijk vaak om je heen: dit is “complex”. Misschien heb je zelf al ervaring met samenwerken in complexe omgevingen. Dat kan knap lastig zijn. Complexe uitdagingen bevatten veel onzekerheden, terwijl jij, je team en je organisatie toch vooruit moeten. Hoe ga je hiermee om?
In dit artikel laten we zien hoe je complexiteit herkent en leggen we uit hoe VormTaal de samenwerking in complexe situaties kan versterken.
Hoe herken je complexiteit?
Als je denkt dat je het probleem aan de ene kant beet hebt, ontglipt het je weer aan de andere kant. Dat is hoe je complexiteit in de praktijk vaak ervaart. Om een bekend Engels gezegde te gebruiken: Complexity is like nailing jelly to the wall.
Als we dat verder proberen uit te pluizen komen we op de volgende veel genoemde eigenschappen van complexiteit (Rittel & Webber, 1973; Jeff Conklin, 2005). Complexe systemen zijn altijd onzeker en bevatten een bepaalde mate van wanorde die niet volledig kan worden opgelost. Mensen, middelen, doelen, belangen en kennis zijn asymmetrisch verdeeld en ontwikkelen zich op verschillende tempo’s. Bovendien zijn complexe systemen dynamisch en tijdsafhankelijk. Ze veranderen continu en zijn gevoelig voor de kleinste veranderingen die grote impact kunnen hebben. Samenwerken en -leren in deze context is precisiewerk. Vooral de kleine, subtiele sociale waarden, normen en interacties binnen een team spelen een belangrijke rol. En in een complexe en onzekere omgeving komen deze vaak onder een vergrootglas te liggen. Taal schiet op deze momenten vaak te kort.
Processen en tools die in een complexe omgeving werken, moeten ook aan bovenstaande eisen voldoen om effectief te zijn. Systeeminstrumenten zijn tools die onzekerheid, ongelijkheid, verschillen in tempo, dynamiek en kleine veranderingen zichtbaar maken en toepasbaar zijn op verschillende niveaus. VormTaal is een voorbeeld van zo’n systeeminstrument.
Het belang van intuïtieve kennis
Maar hoe pakken we complexe problemen aan? Omdat complexe problemen niet-lineair zijn, moet de oplossing dat ook vanzelfsprekend ook niet zijn. Een ontwerpende aanpak (design thinking) om complexe problemen te benaderen, is breed geaccepteerd en uitgebreid beschreven in literatuur (Buchanan, 1992; Conklin, 2005; Coyne, 2005; Meinel et al., 2016; Rittel & Webber, 1973; Simon, 1973). Als ontwerper leer je om te gaan met onzekerheid. Je werkt iteratief (begrijpt de vraag beter door meerdere oplossingen te verkennen) en vertrouwt op je eigen intuïtie, creativiteit en ervaring tijdens het ontwerpproces.
In complexe situaties is bestaande kennis en ervaring vaak niet genoeg om tot goede beslissingen te komen. Elk complex probleem is namelijk van nature nieuw en uniek (Rittel & Weber, 1973). Hoewel alles wat je uit eerdere ervaring en kennis weet of denkt te weten nuttig kan zijn, werken dezelfde oplossingen niet altijd opnieuw. In complexe systemen is intuïtieve “kennis” misschien wel belangrijker: je moet intuïtie kritisch kunnen bekijken en erop durven vertrouwen (Lawrence, 2010; Kamp, 2018; van der Sanden & Wehrmann, 2021). Maar hoe verwoord je intuïtie?
VormTaal als intuïtieve manier van communiceren en samenwerken
We hebben nieuwe communicatievormen nodig om effectief samen te werken in een omgeving vol onzekerheid, improvisatie en verkenning. Deze vormen moeten in staat zijn om de complexe relaties en dynamiek binnen complexe systemen vast te leggen. VormTaal biedt professionals de mogelijkheid om intuïtiever te communiceren en samen te werken. Het fungeert als een ‘knowledge boundary object’ (Carlile, 2002, 2004) – een middel dat kennis, verbeelding over kennisgrenzen heen brengt.
De kracht van intrinsieke betekenis
VormTaal gebruikt vormen en materialen met een intrinsieke betekenis die je intuïtief en direct ervaart, zonder dat je daar voorkennis voor nodig hebt. Een mooi voorbeeld: de architectonische vormen van een kerk – zoals het hoge plafond en de symmetrie – wekt meteen gevoelens van kleinheid en verwondering op (Kamp, 2018). Dit staat in contrast met verworven betekenis, waarbij vormen of symbolen pas betekenis krijgen door wat je over ze hebt geleerd. Zo herkennen we een kerk aan symbolen zoals het kruis, de gotische ramen en de klokkentoren, maar die krijgen pas betekenis als je weet dat ze bij het woord “kerk” horen.
VormTaal maakt gebruik van architectonische principes (vorm, schaal, symmetrie, ritme, etc.) die intrinsiek betekenis oproepen. Daarom is het spelen met verschillende composities een meer intuïtieve manier van communiceren. Deze directe, intuïtieve ervaring maakt VormTaal een krachtig middel om de subtiele, vaak ongrijpbare (nieuwe) aspecten van complexe samenwerking te verkennen.
De kracht van VormTaal in de praktijk
Samenwerken in complexe situaties is dus precisiewerk. VormTaal maakt onzekerheden, ongelijkheden en relaties van een complex systeem zichtbaar. Het verbetert daarmee de samenwerking en onderlinge communicatie voor professionals die te maken hebben met complexiteit.
Wil je weten hoe VormTaal jouw team kan ondersteunen bij complexe uitdagingen? Neem contact op voor een demo of meer informatie, en volg de komende artikelen in deze reeks.
In het volgende artikel gaan we van kennis delen naar samen leren in complexe systemen. We bekijken VormTaal door de lens van de theorie achter transdiciplinair leren.
Lezersvragen:
Geprikkeld door dit artikel en wil je een stapje verderzetten? Geef voor jezelf antwoord op deze vragen nadat je het artikel hebt gelezen.
- Welke complexe systemen of uitdagingen kom jij tegen in de praktijk?
- Welke rol heeft intuïtie voor jou in dit soort situaties?
- Welke middelen of methodes gebruik jij om intuïtie kenbaar te maken in de samenwerking met andere collega’s of stakeholders?
Leuk als je jouw reactie deelt via LinkedIn.
Referenties:
Buchanan, R. (1992). Wicked Problems in Design Thinking Author ( s ): Richard Buchanan Published by : The MIT Press. Design Issues, 8(2), 5–21. Retrieved from http://www. jstor.org/stable/1511637
Carlile, P. R. (2002). A Pragmatic View of Knowledge
and Boundaries : Boundary Objects in New Product Development. Organization Science, 13(4), 442–455. https:// doi.org/https://doi.org/10.1287/orsc.13.4.442.2953
Conklin, J. (2005). Wicked problems & social complexity. In Dialogue Mapping: Building Shared Understanding of Wicked Problems. Hoboken, NJ: John Wiley And Sons Ltd. https:// doi.org/10.1097/NNA.0b013e3181b9228f
Coyne, R. (2005). Wicked problems revisited. Design Studies, 26(1), 5–17. https://doi.org/10.1016/j.destud.2004.06.005
Kamp, A. (2018). Speaking through form, an analogy between architectural form and communication to contribute to complex problem-solving processes. Thesis Delft University of Technology, 2018.
Lawrence, R. J. (2010). Beyond Disciplinary Confinement to Imaginative Transdisciplinarity. In V. A. Brown, J. A. Harris, & J. Y. Russell, Tackling wicked problems through the transdisciplinary imagination (pp. 16-30). New York: Earthscan.
Meinel, C., von Tienen, J., & Nicolai, C. (2016). How Design Thinking Tools Help To Solve WIcked Problems. In C. Meinel & L. Larry (Eds.), Design Thinking Research (pp. 97–102). https://doi.org/10.1007/978-3-319-40382-3
Rittel, H.W., & Webber, M.M. (1973). Dilemmas in a General Theory of Planning. Policy Sciences(4), 155-169.
Simon, H. A. (1973). The structure of ill structured prob- lems. Artificial Intelligence, 4(3–4), 181–201. https://doi.org/10.1016/0004-3702(73)90011-8
Van der Sanden, M.C.A. & Wehrmann, C. (2021). A mindset called design thinking. In: Design-based concept learning in science and technology education, I. Henze-Rietveld & M. de Vries (Eds.). Brill Sense, Leiden.
